مسواک زدن

دندان (به سانسکریت:denta)[۱] ساختارهایی سفیدرنگ در درونِ دهان بر روی آرواره بسیاری از مهره‌داران هستند که برای خوردن، جویدن و تکه‌تکه کردن خوراک به کار می‌رود. انسان دارای دندان شیری در کودکی و دندان دائمی بعداز کودکی در طول زندگی خود است.

همچنین در انسان‌ها، دندان نقشِ بسیار برجسته‌ای در سخن گفتن و تلفظ دارد. یک فرد برای آن‌که دندان‌های سالمی داشته باشد، باید در شبانه روز دست کم ۲ بار از مسواک و نخ دندان استفاده کند. برخلاف باور عموم، استفاده صحیح از نخ دندان نه‌تنها فاصله‌ای بین دندان‌ها نمی‌اندازد، بلکه باعث از بین رفتنِ پلاک‌هایِ میکروبی بینِ دندان می‌شود که این خود تأثیر به سزایی در کاهشِ پوسیدگی‌های بین دندانی دارد.[۲]

دندان از بخش‌های گوناگونی ساخته شده‌است. ۱. تاج دندان (بخشی که روی لثه است) ۲. ریشه دندان (بخشی که در زیرِ لثه است). بخش خارجی تاج دندان (crown) از مینا (enamel) پوشیده شده‌است که از لحاظِ میزانِ سختی و معدنی بودن، شباهت بسیاری به استخوان دارد، هرچند که برخلافِ استخوان ترد و شکننده است. مینایِ دندان عمدتاً از جنس هیدروکسی آپاتیت است. رنگ مینا نسبت به بهداشت فردی می‌تواند از زرد روشن تا سفید مایل به خاکستری باشد. در زیر مینا، عاج (dentin) قرار دارد که استحکام آن کمتر از مینا است و همچنین برخلاف آن بافتی زنده است و در مقابل تحریکاتْ حساسیت از خود نشان می‌دهد. رنگِ عاج زرد روشن است و ساختار توبول مانند دارد. عاج از مغز دندان یا همان پالپ نگهداری می‌کند.

Dej که مخفف dentin enamel junction است محلِّ اتصّالِ مینا و عاج است.

پالپ دندان قسمت زنده‌ای از دندان است که در آن عصب دندان، عروق لنفاوی، عروق خونی و بافت همبندی دیده می‌شود و دارای ۲ قسمت است: ۱.پالپ تاجی (کرونال): قسمتی از پالپ که در تاج دندان قرار دارد.

  • شاخک پالپی(pulp horn): قسمتی از پالپ تاجی که زیر کاسپ‌های دندان قرار دارد و برجسته‌تر است.

۲.پالپ ریشه ای (رادیکولار): قسمتی که داخل کانال ریشه‌ها قرار دارد.

باکتری‌های موجود در دهان باعث بروز بیماری‌های لثه، پوسیدگی دندان، ناراحتی‌های ویروسی و دیگر عفونت‌های شایع دهانی در کودکان و بزرگسالان می‌شود. با رعایت بهداشت دهان و دندان می‌توان از بعضی از این عفونت‌ها پیشگیری کرد، به علاوه بسیاری از بیماری‌های دهان، به ویژه گونه‌های شایع در میان کودکان، موقتی است و پس از چند روز برطرف می‌شود. با این حال بعضی عارضه‌ها پیشرفته‌تر و جدی‌ترند و نیاز به درمان دارند.

پوسیدگی دندان

پوسیدگی، کرم‌خوردگی یا سوراخ شدن دندان زمانی رخ می‌دهد که پلاک مدت زمان طولانی روی دندان باقی بماند. پلاک فیلم چسبناک باکتریایی است که در اثر خوردن مواد غذایی قندی یا نشاسته‌ای ایجاد می‌شود. تمام گروه‌های سنی در معرض پوسیدگی دندان هستند، اما کودکان و سالمندان بیشتر مستعد این بیماری دندان هستند.

چطور از پوسیدگی دندان پیشگری کنیم: به پلاک فرصت ندهید! دندان‌ها را خمیردندان فلوراید مسواک بزنید و روزی یک بار نخ بکشید. اگر درمان فیشور سیلانت به محض درآمدن دندان‌های دائمی انجام شود، کمک قابل توجهی به جلوگیری از پوسیدگی دندان خواهد کرد. سالمندان دچار مشکل خشکی دهان باید به طور مرتب تحت فلوراید درمانی قرار بگیرند و از دهانشویه حاوی فلوراید استفاده کنند.

 

عفونت دندان (آبسه دندان)

پالپ داخل دندان (مغز دندان) که حاوی عصب‌های دندان است، گاهی در اثر پوسیدگی یا صدمه آسیب می‌بیند یا عفونی می‌شود. کانال عصب که پالپ را به نوک ریشه متصل می‌کند، نیز ممکن است عفونت کند. پوسیدگی عمیق یا ترک خوردن دندان نیز راه را برای ورود باکتری‌ها باز می‌کند.

چکار کنیم: اگر داخل یا اطراف دندان درد داشته باشید، درمان عصب‌کشی (روت کانال) انجام می‌شود. دندانپزشک پالپ را خارج می‌کند، اتاق پالپ و کانال عصب را تمیز می‌کند، سپس دندان را پر می‌کند. در پایان دندانپزشک دندان را با پرسلین یا روکش طلا مهر و موم می‌کند.

 

تیره شدن دندان‌ها

بد رنگ شدن دندان پس از آسیب‌دیدگی دو دلیل اصلی دارد: یا دندان تلاش می‌کند که از عصب محافظت کند یا دندان در حال مردن و از بین رفتن است. اگر دندان در حال محافظت از عصب باشد، تیره‌تر از دندان‌های کناری می‌شود. اگر رنگ دندان مانند رنگ کبودی و خون‌مردگی (از صورتی تا خاکستری) شده باشد، به این معنا است که دندان به احتمال زیاد مرده است.

چکار کنیم: معمولاً لازم است که دندان عصب‌کشی و پس از آن روکش گذاشته شود. گاهی نیز چاره‌ای جز کشیدن دندان باقی نمی‌ماند. اگر دندان آسیب دیده شیری باشد، می‌توان آن را به حال خود رها کرد تا بیفتد.

 

دندان عقل نهفته

دندان عقل بسیاری از افراد نهفته است، یعنی از لثه خارج نشده و زیر خط فک باقی مانده یا رشد مناسبی نداشته است.

چکار کنیم: اگر دندانپزشک پس از مشاهده تصویر رادیوگرافی (X-rays) احتمال دهد که دندان نهفته مشکل‌ساز خواهد شد، کشیدن آن را توصیه می‌کند.

 

مال اکلوژن

مال اکلوژن به حالتی گفته می‌شود که دندان‌های بالا و پایین به خوبی روی یکدیگر قرار نمی‌گیرد و دارای گونه‌های مختلفی چون دیپ بایت، آندربایت و به هم فشردگی است.

چکار کنیم: اکثر اختلال‌های بایت و نامرتبی دندان‌ها را می‌توان به روش‌هایی چون ارتودنسی فلزی یا براکت‌های سرامیکی شفاف چسبانده شده به جلوی هر دندان اصلاح کرد. سیم‌ها متصل به بریس‌ها به صورت دوره‌ای سفت می‌شود تا دندان‌ها را به سمت موقعیت صحیح حرکت دهد. با استفاده از وسایل شفاف متحرک ارتودنسی نیز می‌توان اختلال‌های بایت را برطرف کرد.

 

ساییدگی مینای دندان

مسواک زدن شدید و قرار گرفتن در معرض مواد اسیدی، عمدتاً در اثر نوشیدن آب مرکبات یا نوشابه، باعث ساییدگی سطح دندان می‌شود و آن‌ها را شفاف یا بدرنگ می‌کند.

چکار کنیم: دندان در صورت لزوم با مواد باندینگ ترمیم می‌شود. اما برای پیشگیری از آسیب‌دیدگی بیشتر باید عادت‌های خود را تغییر دهید. اگر نوشیدنی عامل تغییر رنگ دندان است، نوشیدنی را جرعه‌جرعه با نی بنوشید و سپس دندان را مسواک بزنید، آدامس بدون قند بجوید یا دهان را با آب زیاد شستشو دهید. اگر مشکل ناشی از مسواک زدن نامناسب باشد، دندان‌ها را با مسواک نرم یا برقی به روش صحیح و با ملایمت مسواک بزنید.

 

دندان قروچه

چه افرادی در معرض خطر هستند: فرد دارای عادت دندان قروچه (روی هم فشار دادن و ساییدن دندان‌ها یا براکسیسم) هر زمان در طول روز که مضطرب شود، دندان‌ها را روی هم فشار می‌دهد. به علاوه روکش یا پرکردگی جدید بلندتر از بقیه دندان‌ها یا وجود اختلال بایت نیز باعث دندان قروچه می‌شود. این عادت در بلندمدت ساییدگی سطح دندان را به دنبال دارد.

چکار کنیم: محافظ دهانی به صورت سفارشی برای بیمار ساخته می‌شود تا در طول خواب از دندان‌ها محافظت کند و مشکلات بایت را اصلاح کند. اگر اضطراب دلیل دندان قروچه باشد، راهی برای آرام کردن خود بیابید. مدیتیشن، مشاوره و ورزش استرس و اضطراب را کاهش می‌دهد.

 

حساسیت دندان

حساسیت دندان زمانی بروز می‌یابد که سرما، گرما یا مواد اسیدی عصب‌های دندان را تحریک کند. ساییدگی سمنتوم و مینای دندان باعث می‌شود که مواد حساسیت‌زا با توبول‌های دندان تماس پیدا کند، در نتیجه عصب دندان تحریک می‌شود و درد شروع می‌شود. پوسیدگی، بیماری لثه، ترک خوردن دندان و ساییدگی مینای دندان از عامل‌های حساسیت دندان به شمار می‌رود.

چکار کنیم: استفاده از ژل فلوراید یا خمیردندان درد مربوط به حساسیت را از بین می‌برد. دندانپزشک دندان حساس را با روکش یا مواد باندینگ می‌پوشاند. پیوند (گرفت) لثه نیز برای پوشاندن ناحیه حساس ناشی از تحلیل لثه لازم است.

 

اختلال مفصل فکی ـ گیجگاهی

اختلال مفصل فکی گیجگاهی (TMJ) به مجموعه عارضه‌های درگیر کننده این مفصل گفته می‌شود که دقیقاً زیر گوش‌ها و بالای فک قرار دارد. بیماران مبتلا به این اختلال ناخودآگاه شب‌ها دندان قروچه می‌کنند و فک‌ها را روی هم فشار می‌دهند.

چکار کنیم: این اختلال گاهی به روش‌های ساده‌ای مانند تمرین‌های آرام سازی، کمپرس سرد، ایبوپروفن و پرهیز از خوردن غذاهای سفت درمان می‌شود. دندانپزشک استفاده از محافظ دهانی را برای متوقف کردن دندان قروچه شبانه توصیه می‌کند.

 

بیماری‌های دهان و لثه

بیماری لثه

عفونت باکتریایی ناشی از پلاک به لثه‌ها، استخوان و رباط‌های نگهدارنده دندان حمله می‌کند. مرحله اولیه بیماری لثه جینجیویت و مرحله پیشرفته پریودنتیت نام دارد. نیمی از بزرگسالان با بعضی از نشانه‌های جینجیویت مواجه می‌شوند. کوتاهی در رعایت بهداشت دهان و دندان، ابتلا به بیماری‌های سیستمی کاهش دهنده مقاومت در برابر عفونت، سیگار کشیدن و بارداری از عامل‌های خطر بیماری لثه به شمار می‌آید.

چکار کنیم: بیماری لثه در مراحل اولیه را می‌توان با مسواک زدن و نخ کشیدن معکوس کرد. دندانپزشک جرم گیری عمقی را در اطراف دندان‌ها و زیر خط لثه انجام می‌دهد. اگر بیماری آن‌قدر پیشرفت کرده باشد که به لثه‌ها و استخوان آسیب بزند، دندانپزشک پیوند لثه را توصیه می‌کند.

 

بوی بد دهان (هالیتوز)

بوی بد دهان مشکلی ناراحت کننده است که از علل مختلفی نشأت می‌گیرد. رژیم غذایی و کوتاهی در رعایت بهداشت دهان و دندان منجر به بیماری لثه و بوی بد دهان می‌شود. بوی بد دهان گاهی پی‌آمد ابتلا به بیماری‌های دیگری چون دیابت، عفونت ریه یا خشکی دهان است.

چکار کنیم: رعایت بهداشت دهان و دندان، یعنی مسواک زدن و کشیدن نخ دندان و جرم‌گیری منظم از ابتلا به بیماری لثه و بدبو شدن دهان جلوگیری می‌کند. استفاده از پاک کننده زبان نیز برای داشتن دهانی خوشبو توصیه می‌شود.

 

خشکی دهان

پوسیدگی دندان جلوگیری و درمان دندان خراب
همچنین بخوانید

خشکی دهان از کاهش جریان بزاق در دهان نشأت می‌گیرد. این مشکل بسیار ناراحت کننده است و چون آب دهان باکتری‌های مضر را دور می‌کند، خشکی دهان احتمال پوسیدگی دندان را افزایش می‌دهد.

چکار کنیم: ژل‌های مرطوب کننده دهان یا بزاق مصنوعی عملکرد غدد بزاقی را بهبود می‌دهد. اگر فکر می‌کنید دچار خشکی دهان هستید، به دندانپزشک مراجعه کنید.

 

سرطان دهان

توده بدون درد، قرمز کمرنگ و کوچک درون دهان نخستین علامت سرطان دهان است. دندانپزشک سرطان دهان را به راحتی با معاینه و لمس اطراف دهان، سر و گردن غربالگری می‌کند.

چکار کنیم: سیگار کشیدن را ترک کنید و از دندانپزشک بخواهید که غربالگری سرطان دهان را در هر ویزیت انجام دهد. حتی افرادی که اکثر یا تمام دندان‌های خود را از دست داده‌اند، نیز باید به طور منظم به دندانپزشک مراجعه کنند تا از مناسب بودن دندان مصنوعی خود مطمئن شوند، تحریک مزمن یکی از عامل‌های خطر سرطان دهان محسوب می‌شود.

 

 

 

 

بدون نظر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نوبت خود را رزرو کنید!